Περικλέους Ηλ. Νταλιάνη Θεολόγου
Αποχή βρώσεως κατά την περίοδο της νηστείας
Η Νηστεία της Μεγάλης Τεσσαρακοστής είναι αυστηρή νηστεία, διότι ΝΗΣΤΕΎΟΥΜΕ και το λάδι, από Δευτέρα ως Παρασκευή, εκτός των Σαββατοκύριακων, εκεί όπου γίνεται κατάλυση οίνου και ελαίου. Μόνο το Μεγάλο Σαββάτου νηστεύουμε αυστηρά. Τα άλλα Σαββατοκύριακα της Μ. Τεσσαρακοστής, τρώμε λαδερά φαγητά και οι ποιο ασθενείς θαλασσινά, τά οποία δεν έχουν αίμα. Μόνο την ημέρα του Ευαγγελισμού τρώμε ψάρι, διότι ο Ευαγγελισμός είναι κάτι σαν το Πάσχα. Γι’αυτό και όταν πέφτει μαζί ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου, με την Ανάσταση του Κυρίου, ομιλούμε για διπλή Πασχαλιά…
Την Κυριακή των Βαΐων κανονικά δεν τρώγεται το ψάρι, αλλά μόνο θαλασσινά χωρίς αίμα, διότι ο Χριστός μπαίνει στην Ιερουσαλήμ για να θυσιαστεί και να σταυρωθεί. Ψάρι έτρωγαν σε κάποιες τοπικές Εκκλησίες, των πρώτων χριστιανικών αιώνων, όταν η Μεγάλη Εβδομάδα ήταν χωρισμένη από την υπόλοιπη τεσσαρακοστή, ή ακόμα δεν είχε διαμορφωθεί η νηστεία όπως την ξέρουμε σήμερα.
Κατά τις ημέρες των νηστειών επιβάλλεται στους χριστιανούς η αποχή της βρώσης αρτήσιμων τροφών και πόσης αλκοόλ: Δεν γίνεται για παράδειγμα, να μας λέει η Εκκλησία ότι Νηστεύουμε και το λάδι και εμείς να τρώμε για παράδειγμα τυρί, καθότι το τυρί είναι ανώτερο διατροφικά από το λάδι. Ούτε γίνεται να μην τρώμε λάδι και να τρώμε για παράδειγμα θαλασσινά χωρίς λάδι, διότι τα θαλασσινά είναι μια διατροφική βαθμίδα πάνω από το λάδι. Οπότε όταν δεν τρώμε λάδι, τότε τρώμε μόνο όσπρια, φρούτα, χόρτα, ντομάτες και προϊόντα κήπου, ξηρούς καρπούς, ψωμί χωρίς λάδι, μέλι κ.λπ. Οι τροφές που ΝΗΣΤΕΎΟΥΜΕ πιο αναλυτικά την Μεγάλη Τεσσαρακοστή είναι οι εξής: Νηστεύουμε από,
- κρέατος,
- αυγών,
- ζωικών προϊόντων,
- γάλακτος και γαλακτοκομικών προϊόντων,
- ιχθύων – (εξαιρούνται όπως είπαμε μόνο για τα Σαββατοκύριακα τα μαλάκια και τα οστρακοειδή (τα οποία δεν έχουν αίμα όπως έχει το ψάρι), όπως επίσης και τα παρασκευάσματα από τα αυγά των ψαριών: ταραμάς, αυγοτάραχο και χαβιάρι,
- ελαίου – εξαιρούνται επίσης οι καρποί της ελιάς, δηλ. οι ελιές, που αν και παράγουν το λάδι, εν τούτοις καταναλώνονται εν καιρώ νηστείας, όταν βέβαια η νηστεία δεν είναι αυστηρή, γι’αυτό όλα αυτά τα τρώμε μόνο το Σάββατο και την Κυριακή, όπου η νηστεία γίνεται πιό χαλαρή, σε σχέση με το αλάδωτο των καθημερινών ημερών της Μεγάλης Τεσσαρακοστής).
- Νηστεύουμε επίσης οίνου και των διαφόρων οινοπνευματωδών ποτών. Μπορούμε να πιούμε λίγο κρασί εάν θέλουμε μόνο το Σαββατοκύριακο.
Όταν κάποιος δεν τρώει όλα τα παραπάνω τότε κάνει νηστεία οίνου και ελαίου ή αλλιώς πλήρη ή γενική νηστεία. Υπάρχει και η ξυροφαγία, η οποία είναι νηστεία με λίγο ψωμί και νερό και μάλιστα μετά την απογευματινή ακολουθία της εκκλησίας.
Από την αυστηρή νηστεία εξαιρούνται οι βαριά ασθενείς, οι έγκυες σε προχωρημένο στάδιο και οι ηλικιωμένοι μεγάλης ηλικίας, οι οποίοι νηστεύουν αλλά πιό χαλαρή νηστεία (με λάδι), σε συνεννόηση με ένα καλό πνευματικό ιερέα.
Νηστίσιμα εδέσματα
Σε αντιδιαστολή με τα αρτύσιμα εδέσματα, οι τροφές, που επιτρέπονται κατά τη (γενική) νηστεία συνοπτικά είναι:
- Λαχανικά, χόρτα,φρούτα και χυμοί φρούτων
- Αφεψήματα: (καφές, τσάι, χαμομήλι, φασκόμηλο κ.ά. βότανα)
- Προϊόντα που βασίζονται στα δημητριακά, όπως τα σιτηρά: αρτοσκευάσματα (ψωμί, φρυγανιές), ζυμαρικά, βραστό σιτάρι (κόλλυβα), σησαμέλαιο, ταχίνι, κ.ά.
- Όσπρια χωρίς λάδι.
- Ξηροί καρποί
Η Πνευματική αλλά και η σωματική άσκηση
Η σωματική άσκηση γίνεται για την καλλιέργεια και εγκράτεια τόσο του σώματος όσο και της ψυχής, αφού ο άνθρωπος είναι ψυχοσωματικό ον. Εγκρατευόμαστε τόσο στις τροφές, όσο και στις διάφορες απολαύσεις (αμαρτωλές ή μή αμαρτωλές), καθώς και τους διάφορους κακούς λογισμούς, σε συνδυασμό με την μετάνοια, εξομολόγηση, την διόρθωση και επανόρθωση των σφαλμάτων, την προσευχή και τις ακολουθίες της εκκλησίας, την σαρκική εγκράτεια των έγγαμων ορθοδόξων ανδρογύνων, την ελεημοσύνη, την συγχώρεση κ.λπ…
Ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης, στο βιβλίο του αόρατος πόλεμος, γράφει ότι στην νηστεία πρέπει να συμμετέχουν και οι πέντε αισθήσεις του σώματος.
Η νηστεία μαζί με τον σωματικό κόπο βοηθάει στην συγχώρηση των αμαρτημάτων και στην κάθαρση!
“Ιδε την ταπείνωσιν μου και τον κόπο μου και αφες πάσας τας αμαρτίας μου”
(Ψαλμ. 24,18).
Δες τον κόπο μου Θεέ μου και την ταπείνωση μου γιατί δεν μπορώ να κάνω τίποτα χωρίς Εσένα και συγχώρησε μου τα όσα σου έχω κάνει.
Ο γέροντας Εφραίμ ο Φιλοθεϊτης γράφει:
“”Όταν κοπιάζουμε με την νηστεία, με τις γονυκλισίες, με τις προσευχές, με τον κόπο της καρδιάς και του νοός, αυτός ο κατά Θεόν κόπος είναι άγιος και έχει πολύ μισθό από τον Θεό, γιατί αξιωνομεθα στεφάνου και δόξης και τιμής.
Τα δαιμόνια φοβούνται πολύ την νηστεία, διότι η νηστεία είναι ο καθαιρέτης αυτών.
“Το γένος τούτο (δηλαδή το γένος των δαιμόνων) ουκ εκπορεύεται ει μη εν προσευχή και νηστεία”, είπε ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός”.
Η ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΉ ΝΗΣΤΕΊΑ ΔΕΝ ΓΊΝΕΤΑΙ ΆΝΕΥ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΉΣ
Οπως ο αθλητής για να αγωνιστεί πρώτα κάνει προπόνηση και μετά μπαίνει μέσα στο στάδιο του αγώνα, έτσι και ο χριστιανός ορθόδοξος για να λάβει τις αρετές, πρώτα αγωνίζεται με την σωματική άσκηση για να κόψει το θέλημά του και μετά, δια της σωματικής άσκησης φτάνει στο σημείο να κάνει και πνευματική νηστεία. Γι’αυτό η εκκλησία μας χαρακτηρίζει την μεγάλη Τεσσαρακοστή και την περίοδο της νηστείας, ως το “στάδιο των αρετών”! Άνευ δηλαδή της σωματικής άσκησης δεν μπορούμε να κάνουμε πνευματική νηστεία, ούτε να λάβουμε τις αρετές. Η εκκλησία μας ψάλλει, “νηστεία, αγρυπνία, προσευχή, ουράνια χαρίσματα λαβών”! Άρα όσοι λένε ότι θα κάνουν πνευματική νηστεία, άνευ της σωματικής άσκησης και νηστείας, βρίσκονται σε πλάνη και σύγχυση και ουσιαστικά δεν μπορούν να προοδεύσουν πνευματικά. Πρόκειται για μία αίρεση της Δύσεως, η οποία έλεγε “ότι δεν χρειάζεται η σωματική άσκηση”. Είναι δηλαδή σαν να λέμε ότι ένας αθλητής θα γίνει πρωταθλητής χωρίς να κάνει πρώτα πολλές και σκληρές προπονήσεις. Όλοι οι άγιοι πατέρες της εκκλησίας άγιασαν μετά από νηστείες (και ειδικές νηστείες), αγρυπνίες, προσευχές, ελεημοσύνες, ακτημοσύνη κ.λπ. Είναι γνωστό ότι ο Προφήτης Μωυσής στην Παλαιά διαθήκη, έκανε 40 ημέρες νηστείας, πριν λάβει από τον άσαρκο τότε Χριστό τις δέκα εντολές (Εξόδου, 24, 18). Ο προφήτης Σαμουήλ, ήταν καρπός νηστείας της μητέρας του Άννας η οποία δεν μπορούσε να γεννήσει (Α’ Βασιλειών Α, 11). Ο Προφήτης Ηλίας νήστεψε 40 ημέρες και έκλεισε με την προσευχή του τους ουρανούς, όπως και πάλι έκανε νηστεία 40 ημερών και πάλι τους άνοιξε. Ο Μεγάλος Βασίλειος αναφέρει χαρακτηριστικά:
“Έπειτα από νηστεία σαράντα ημερών αξιώθηκε ο προφήτης Ηλίας ν’ αντικρύσει τον Κύριο (Γ’ Βασ. 19:8-18). Χάρη στη νηστεία αποδείχθηκε ισχυρότερος από το θάνατο και ανέστησε το πεθαμένο παιδί (Γ’ Βασ. 17:21-23). Χάρη στη νηστεία εμπόδισε τον ουρανό να βρέξει για τριάμιση χρόνια (Γ’ Βασ. 17:1, 18:1). Κι αυτό, για να μαλακώσει τη σκληροκαρδία των Ισραηλιτών, που είχαν παραδοθεί στην ασέβεια και στην παρανομία. Έτσι προκάλεσε σ’ ολόκληρο λαό υποχρεωτική νηστεία, μέχρι να μετανοήσουν και να επανορθώσουν «την αμαρτία, που προήλθε από την καλοπέραση και τον μαλθακό βίο.
Ο προφήτης Δανιήλ, που για ένα εικοσαήμερο δεν γεύθηκε ψωμί ούτε ήπιε νερό (Δαν. 10:2-3), δίδαξε και τα λιοντάρια ακόμα να νηστεύουν (Δαν. 6:16-22). Τα πεινασμένα λιοντάρια δεν τον κατασπάραξαν, σαν να είχε σώμα από πέτρα ή χαλκό ή άλλο σκληρό υλικό. Η νηστεία δυνάμωσε το σώμα του προφήτη και το έκανε απρόσβλητο από τα δόντια των θηρίων, όπως η βαφή κάνει το σίδερο απρόσβλητο από τη σκουριά.
*Η νηστεία ενισχύει την προσευχή. Γίνεται φτερό στην πορεία της προς τον ουρανό. Είναι μητέρα της υγείας, παιδαγωγός της νιότης, στολίδι των γηρατειών. Είναι συνοδοιπόρος των ταξιδιωτών και ασφάλεια των συγκατοίκων” (Μ. Βασιλείου περί νηστείας).
Ο Ίδιος ο Θεάνθρωπος Ιησούς Χριστός, για να μας δώσει παράδειγμα προς μίμηση, για το πώς θα νικήσουμε τον διάβολο, νήστεψε 40 ημέρες αυστηρής νηστείας στην έρημο και νίκησε τους τρεις πειρασμούς του διαβόλου (Ματθαίος Δ’, 1). Άλλωστε ο ίδιος ο Χριστός μας λέει στην περίπτωση του δαιμονισμένου: “τούτο το γένος ουκ εκπορεύεται ει μή εν προσευχή και νηστεία”, Ματθαίος Ιζ, 14-23.
Σκοπός της Μεγάλης Τεσσαρακοστής
Έτσι και η Εκκλησία μας καθιέρωσε την Μεγάλη Τεσσαρακοστή και την Μεγάλη Εβδομάδα, ώστε να νικήσουμε τα πάθη και τον εγωισμό μας, αλλά και να κοινωνήσουμε αξίος τον Ανεστημένο Χριστό. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι αρχικά η Μεγάλη Τεσσαρακοστή, είχε συνδεθεί τόσο με την μετάνοια, όσο και με την Βάπτιση των κατηχουμένων. Άρα η Μεγάλη Τεσσαρακοστή έχει σχέση και με το μυστήριο του βαπτίσματος. Τέλος υπάρχει και ειδική τριήμερη νηστεία, όπως οι Άγιοι Κολλυβάδες πατέρες του Αγίου Όρους μας λένε, η οποία γίνεται σε περιόδους που υπάρχει μεγάλη περίοδος κατάλυσης και στόχο έχει την προετοιμασία πριν την Θεία κοινωνία.
Διάλειμματική νηστεία = δίαιτα και όχι νηστεία
Επίσης η λεγόμενη “διάλειμματική νηστεία” είναι ορισμός των διαιτολόγων και δεν έχει σχέση με την νηστεία της εκκλησίας και τους Ιερούς κανόνες αυτής. Σε αυτή την δίαιτα ουσιαστικά και όχι νηστεία, τρώνε αρτήσιμες τροφές, απλά κάνουν αποχή από το φαγητό για αρκετές ώρες, προκειμένου να ενεργοποιηθεί ο μεταβολισμός. (Κάτι παρόμοιο κάνουν και οι μουσουλμάνοι, οι οποίοι όταν “νηστεύουν” δεν τρώνε τίποτα έως την δύση του Ηλίου και μετά την δύση τρώνε ακόμη και κρέας (εκτός χοιρινού). Δηλαδή σε αυτές τις περιπτώσεις ομιλούμε για δίαιτα και όχι για νηστεία (κοροϊδεύουν τους εαυτούς τους).
ΟΡΘΌΔΟΞΟ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΌ ΠΕΡΙΟΔΙΚΌ: ΓΝΏΣΕΣΘΕ ΤΗΝ ΌΝΤΩΣ ΑΛΉΘΕΙΑΝ, ΤΕΎΧΟΣ ΜΑΡΤΊΟΥ 2024
0 Σχόλια