Η ΕΙΚΟΝΑ ΤΟΥ «ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙΝ ΩΣ ΑΛΗΘΩΣ» (ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ)

από Γνώσεσθε την Όντως Αλήθεια | Δεκ 29, 2021 | Εικόνα Αξιον Εστί |

Του Περικλέους Ηλ. Νταλιάνη, Θεολόγου, Ιεροψάλτου

Το θαύμα του «Άξιον Εστίν», έγινε το 980 μ.Χ.  και εορτάζεται στις 11 Ιουνίου. Σύμφωνα με την διήγηση και το υπόμνημα του ιερομονάχου Σεραφείμ του Θυηπόλου, το οποίο  έγραψε το 1548 (την οποία κατέγραψε ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης και την διέσωσε), έχει ως εξής:

Κατά την Σκήτη του Πρωτάτου, στο Άγιον Όρος και σε τοποθεσία της Ι. Μονής Παντοκράτωρ, βρίσκονται διάφορα κελιά σε μία Χαράδρα. Στην σκήτη – κελί που ήταν αφιερωμένο στην Κοίμηση της Θεοτόκου, βρισκόταν ένας γέροντας με έναν υποτακτικό του.

Όταν ο γέροντας έφευγε για την αγρυπνία της σκήτης του Πρωτάτου, προηγουμένως είπε στον υποτακτικό να κάνει τον κανόνα του (την προσευχή του δηλαδή, σύμφωνα με τα μοναχικά τυπικά), όπως και έγινε. Την ώρα εκείνη ένας άγνωστος μοναχός μπήκε στο κελί. Οι μοναχοί προσευχήθηκαν στην εικόνα της Θεοτόκου, η οποία κρατούσε στην αγκαλιά της τον Χριστόν, ως βρέφος. Όταν ο υποτακτικός μοναχός άρχισε να λέει το τροπάριο του Όρθρου, του Αγίου Κοσμά του ποιητή «την τιμιωτέραν των Χερουβείμ και ενδοξοτέραν ασυγκρίτως των Σεραφείμ, την αδιαφθόρως Θεόν Λόγον Τεκούσαν, την όντως Θεοτόκον, σε μεγαλύνομεν», τότε ο φιλοξενούμενος μοναχός, έμπροσθεν της εικόνος της Θεοτόκου, άρχισε να ψέλνει πρώτα «το Άξιον Εστίν ως αληθώς, μακαρίζειν σε την Θεοτόκον, την αειμακάριστον και παναμώμητον και μητέρα του Θεού υμών». Και μετά το συνέδεσε με το «Τιμιωτέρα των Χερουβείμ» κ.λ.π., όπως προαναφέρθηκε (τελικά σε έναν ενιαίο ύμνο), με στόχο να διδάξει τον μοναχό της σκήτης και να τον ψάλλει στο εξής.

Ο  μοναχός της σκήτης εξεπλάγη από την ομορφιά του ύμνου και ζήτησε από τον ξένο μοναχό (τον συνθέτη του ύμνου), να του τον γράψει, διότι δεν μπορούσε να τον θυμάται (έως ότου να τον μάθει). Αλλά δεν είχε μελάνι και χαρτί. Τότε ο συνθέτης μοναχός ζήτησε μία πέτρινη πλάκα, όπου με το δάκτυλό του και με θαυμαστό τρόπο, έγραψε τον νέο ύμνο και αποχώρησε, αφού ζήτησε όλοι οι Ορθόδοξοι να ψάλλουν τον ύμνο, από τώρα και στο εξής.

Ο εν λόγω μοναχός, ήταν ο Αρχάγγελος Γαβριήλ.

Αργότερα επέστρεψε και ο γέροντας από την αγρυπνία.

Τότε ο μοναχός της σκήτης, διηγήθηκε το γεγονός στον γέροντά του.

Ο γέροντας με τον υποτακτικό, πήραν την αγγελοχάρακτη πλάκα και πήγαν στο Πρωτάτο, όπου την έδειξαν στον πρώτο (ηγούμενο) και τους εκεί γέροντες της συνάξεως, οι οποίοι ευχαρίστησαν την κυρία Θεοτόκο. Μετά έστειλαν την πλάκα στο Πατριαρχείο της Κωνσταντινουπόλεως και στον Αυτοκράτορα.

Εν τέλει η εν λόγω εικόνα της Θεοτόκου, έμπροσθεν της οποίας ο Αρχάγγελος Γαβριήλ, έγραψε και απήγγειλε τον ύμνο, ονομάσθηκε ως «η εικόνα του Άξιον Εστίν» και μεταφέρθηκε στο Ιερό Βήμα του Πρωτάτου του Αγίου Όρους.

Στη Βυζαντινή Εκκλησιαστική Μουσική, ο εν λόγω ύμνος, ψάλλεται σε όλους τους ήχους (Α΄, Β΄, Γ΄, Δ΄, πλ. Α΄,  πλ. Β΄, ΒΑΡΥ και πλ. Δ΄) και σε πολλές παραλλαγές και μουσικές συνθέσεις (όπως Δευτερόπρωτος, Φρύγιος κ.λ.π.). Κατά καιρούς έχω ηχογραφήσει (σε ερασιτεχνικές εγγραφές, εκτός μουσικού στούντιο), κάποιες ερμηνείες που έκανα στον ύμνο «Ἄξιον ἐστίν ὡς ἀληθῶς μακαρίζειν Σε τήν Θεοτόκον, τήν ἀειμακάριστον καί παναμώμητον καί Μητέρα τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Τήν τιμιωτέραν τῶν Χερουβείμ καί ἐνδοξοτέραν ἀσυγκρίτως τῶν Σεραφείμ, τήν ἀδιαφθόρως Θεόν Λόγον τεκοῦσαν, τήν ὄντως Θεοτόκον, Σε μεγαλύνομεν».

Εν τέλει ο ύμνος «Άξιον Εστίν ως αληθώς», ονομάζεται και ως «Μεγαλυνάριον της Θεοτόκου» και ψάλλεται κυρίως κατά την ώρα της Θείας Λειτουργίας, λίγο πριν την Θεία Κοινωνία των πιστών.

[Βλέπε την εικόνα «Άξιον Εστίν]

1) Άξιον εστίν ως αληθώς, ήχος Τρίτος, Περικλής Νταλιάνης

ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙΝ ΩΣ ΑΛΗΘΩΣ, ΗΧΟΣ ΠΛ.Α΄, ΜΕΓΑΛΥΝΑΡΙΟΝ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ, ΨΑΛΛΕΙ Ο ΠΕΡΙΚΛΗΣ ΗΛ. ΝΤΑΛΙΑΝΗΣ